2018 is a very interesting year for the space fanatics, especially considering that it started off from a full moon and had January ending in a full moon as well. But with a tiny bit of research, I can assure you, it gets even better!
A super-size moon kicks off the year in style. Officially, the moon will reach its full phase on January 1, 2018, at 9:24 p.m. ET. That’s just four hours after it gets to its closest point to Earth in its roughly month-long orbit, called perigee. At a distance of just 221,559 miles, this full moon will be considered a supermoon—when the lunar orb is bigger and brighter than usual in the night sky.
The first meteor shower of the year, the Quadrantids will reach their maximum hourly numbers in the late night of January 3 and into the predawn hours of January 4. For this shower, peak rates usually hover around 60 shooting stars an hour, when seen from very dark locations. But with the nearly full moon dominating the overnight hours, the blinding glare will likely wash out all but the brightest meteors. The Quadrantids get their name from the obsolete constellation Quadrans Muralis, which fell out of favor in the 1920s. Most of its stars instead became part of the constellation Boötes, the herdsman. The meteors will appear to radiate from the northern part of Boötes in the northeast sky, just off the Big Dipper’s handle.
Face the eastern sky in the late evening of January 4 and check out the waning gibbous moon perched just above the star Regulus. This brilliant blue-white star is the brightest member of the constellation Leo, the lion. The celestial pair will appear to be dramatically close together at less than one degree apart, equal to the width of two full lunar disks. Some well-placed observers will be able to see the star briefly disappear behind the moon in what’s called a lunar occultation. Sky-watchers in northern Canada, Alaska, Greenland, Iceland, Europe, and northwest Africa can watch as the bright star slips behind the lit portion of the moon for up to an hour.
Early risers looking toward the southeastern sky before dawn will get to see an eye-catching triangular pattern formed by the crescent moon hanging near the naked-eye planets Jupiter and Mars,
January 14: Saturn, Mercury, and Moon
During the first half of the month, the planets Mercury and Saturn will create a challenging planetary pair for sky-watchers. But on the 14th, the razor-thin crescent moon will act as a convenient guidepost for tracking down the dim duo. The two planets may be easier to spot initially using binoculars. The best time to try and catch them will be about 30 minutes before local sunrise.
January 27: Moon Hits a Bull’s Eye
On this night, the steadily swelling moon will snuggle up to the bright orange star Aldebaran, the red eye of Taurus, the bull. The red giant star, which sits 36 light-years away, will appear to be eclipsed by the gibbous moon in the early morning hours for observers in northwestern North America. But observers in Alaska will get the best evening views, since they will be able to witness the star’s disappearance at 1:53 a.m. local time and then see it reappear 57 minutes later.
The new year brings two chances to witness one of the most easily accessible sky shows: a total lunar eclipse. The first opportunity arrives on January 31, when Earth’s dark shadow will slowly creep over the bright lunar disk as the planet moves between the sun and the moon. Adding to the excitement, the full moon that night will also be a supermoon, when the lunar orb is relatively close to Earth and so appears bigger and brighter than average. And since the January 31 full moon will be the second one in the month, it will also be what’s known as a blue moon. Totality, or total coverage of the moon, begins at 7:51 a.m. ET (12:51 UT). The entire eclipse will be visible from the western Pacific Ocean, Alaska, western Canada, Australia, New Zealand, Hawaii, Indonesia, the Philippines, China, and Japan. Sky-watchers in eastern North America will witness only a partial eclipse, since the event starts near sunrise.
Although, Black Moon is not a well known astronomical term, In recent years, the term has been made popular by social media, astrologers, and followers of the Wiccan religion.
There is no single accepted definition of a Black Moon. The term has been commonly used to refer to any of the following phenomena associated with the New Moon:
This February, the New Moon and a Solar Eclipse are coming hand-in-hand, making 15th interesting, both in the daylight and nighttime.
Early risers in late February and into early March will be able to watch a planetary alignment dominate the southeastern sky at dawn, as Saturn, Mars, and Jupiter will seem to hover near each other in the sky. Over a few nights starting on March 7, the waning gibbous moon will appear to pay visits to each planet in the lineup. And on March 8, the moon will tuck itself between Mars and Jupiter.
The planet Mercury reaches greatest eastern elongation of 18.4 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the evening sky. Look for the planet low in the western sky just after sunset.
There are two equinoxes every year – in March and September – when the Sun shines directly on the equator and the length of night and day are nearly equal. The March equinox marks the moment the Sun crosses the celestial equator – the imaginary line in the sky above the Earth’s equator – from south to north. This happens on March 19, 20, or 21 every year. This time, on 20th. Equinoxes and solstices are opposite on either side of the equator. The March equinox is the spring (vernal) equinox in the Northern Hemisphere, marking the start of astronomical spring. In the Southern Hemisphere, it is the autumnal (fall) equinox, which marks the start of fall. The Earth’s axis is always tilted at an angle of about 23.4° in relation to the ecliptic plane, the imaginary plane created by the Earth’s path around the Sun. On any other day of the year, either the Southern Hemisphere or the Northern Hemisphere tilts a little towards the Sun. But on the two equinoxes, the tilt of the Earth’s axis is perpendicular to the Sun’s rays.
The Moon will be located on the opposite side of the Earth as the Sun and its face will be will be fully illuminated. This phase occurs at 12:37 UTC. Since this is the second full moon in the same month, it is sometimes referred to as a blue moon. This year is particularly unique in that January and March both contain two full moons while February has no full moon.
The Moon will located on the same side of the Earth as the Sun and will not be visible in the night sky. This phase occurs at 01:58 UTC. This is the best time of the month to observe faint objects such as galaxies and star clusters because there is no moonlight to interfere.
The Lyrids is an average shower, usually producing about 20 meteors per hour at its peak. It is produced by dust particles left behind by comet C/1861 G1 Thatcher, which was discovered in 1861. The shower runs annually from April 16-25. It peaks this year on the night of the night of the 22nd and morning of the 23rd. These meteors can sometimes produce bright dust trails that last for several seconds. The first quarter moon will set shortly after midnight, leaving dark skies for the what could be a good show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Lyra, but can appear anywhere in the sky.
The planet Mercury reaches greatest western elongation of 27 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the morning sky. Look for the planet low in the eastern sky just before sunrise.
The Eta Aquarids is an above average shower, capable of producing up to 60 meteors per hour at its peak. Most of the activity is seen in the Southern Hemisphere. In the Northern Hemisphere, the rate can reach about 30 meteors per hour. It is produced by dust particles left behind by comet Halley, which has known and observed since ancient times. The shower runs annually from April 19 to May 28. It peaks this year on the night of May 6 and the morning of the May 7. The waning gibbous moon will block most of the fainter meteors this year, but you should be able to catch quite A few good ones if you are patient. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Aquarius, but can appear anywhere in the sky.
The giant planet will be at its closest approach to Earth and its face will be fully illuminated by the Sun. It will be brighter than any other time of the year and will be visible all night long. This is the best time to view and photograph Jupiter and its moons. A medium-sized telescope should be able to show you some of the details in Jupiter’s cloud bands. A good pair of binoculars should allow you to see Jupiter’s four largest moons, appearing as bright dots on either side of the planet.
The June solstice occurs at 10:07 UTC. The North Pole of the earth will be tilted toward the Sun, which will have reached its northernmost position in the sky and will be directly over the Tropic of Cancer at 23.44 degrees north latitude. This is the first day of summer (summer solstice) in the Northern Hemisphere and the first day of winter (winter solstice) in the Southern Hemisphere.
The ringed planet will be at its closest approach to Earth and its face will be fully illuminated by the Sun. It will be brighter than any other time of the year and will be visible all night long. This is the best time to view and photograph Saturn and its moons. A medium-sized or larger telescope will allow you to see Saturn’s rings and a few of its brightest moons.
At 4:53 UTC, the Moon will turn into a Full Moon. It is called a Strawberry Moon because it coincides with the strawberry picking season in North America.
At 16:46 UTC on July 6, 2018, Earth will be at aphelion: the furthest point from the Sun in its yearly orbit.
The opposite happens in January when Earth reaches perihelion.
The planet Mercury reaches greatest eastern elongation of 26.4 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the evening sky. Look for the planet low in the western sky just after sunset.
A partial solar eclipse occurs when the Moon covers only a part of the Sun, sometimes resembling a bite taken out of a cookie. A partial solar eclipse can only be safely observed with a special solar filter or by looking at the Sun’s reflection. This partial eclipse will only be visible in extreme southern Australia and Antarctica.
At local sunset, sky-watchers should look for the thin waxing crescent moon to appear in a stunningly close encounter with the planet Venus low in the southwestern sky. North American onlookers will be best positioned to see the two worlds at their closest—they will appear to be separated by less than 1.6 degrees, which is equal to about three lunar disks.
Sky-watchers will have a second chance for the year to witness the moon go dark on the evening of July 27, when a total lunar eclipse will cross South America, Europe, Australia, Africa, and Asia. This time, the eclipse will occur about half a day after the moon reaches its farthest point from Earth, making this full moon the smallest for 2017. The total eclipse begins at 3:30 p.m. ET (19:30 UT). During this event, the moon will travel through the darkest part of Earth’s shadow, potentially making this a particularly deep total eclipse.
The red planet will be at its closest approach to Earth and its face will be fully illuminated by the Sun. It will be brighter than any other time of the year and will be visible all night long. This is the best time to view and photograph Mars. A medium-sized telescope will allow you to see some of the dark details on the planet’s orange surface.
The Delta Aquarids is an average shower that can produce up to 20 meteors per hour at its peak. It is produced by debris left behind by comets Marsden and Kracht. The shower runs annually from July 12 to August 23. It peaks this year on the night of July 28 and morning of July 29. The nearly full moon will be a problem this year, blocking out all but the brightest meteors. But if you are patient, you should still be able to catch a few good ones. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Aquarius, but can appear anywhere in the sky.
A partial solar eclipse occurs when the Moon covers only a part of the Sun, sometimes resembling a bite taken out of a cookie. A partial solar eclipse can only be safely observed with a special solar filter or by looking at the Sun’s reflection. The partial eclipse will be visible in parts of northeast Canada, Greenland, extreme northern Europe, and northern and eastern Asia. It will be best seen in northern Russia with 68% coverage.
The Perseids is one of the best meteor showers to observe, producing up to 60 meteors per hour at its peak. It is produced by comet Swift-Tuttle, which was discovered in 1862. The Perseids are famous for producing a large number of bright meteors. The shower runs annually from July 17 to August 24. It peaks this year on the night of August 12 and the morning of August 13. The thin crescent moon will set early in the evening leaving dark skies for what should be an excellent show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Perseus, but can appear anywhere in the sky.
The planet Venus reaches greatest eastern elongation of 45.9 degrees from the Sun. This is the best time to view Venus since it will be at its highest point above the horizon in the evening sky. Look for the bright planet in the western sky after sunset.
The planet Mercury reaches greatest western elongation of 18.3 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the morning sky. Look for the planet low in the eastern sky just before sunrise.
The blue giant planet will be at its closest approach to Earth and its face will be fully illuminated by the Sun. It will be brighter than any other time of the year and will be visible all night long. This is the best time to view and photograph Neptune. Due to its extreme distance from Earth, it will only appear as a tiny blue dot in all but the most powerful telescopes.
The September equinox occurs at 01:54 UTC. The Sun will shine directly on the equator and there will be nearly equal amounts of day and night throughout the world. This is also the first day of fall (autumnal equinox) in the Northern Hemisphere and the first day of spring (vernal equinox) in the Southern Hemisphere.
The Draconids is a minor meteor shower producing only about 10 meteors per hour. It is produced by dust grains left behind by comet 21P Giacobini-Zinner, which was first discovered in 1900. The Draconids is an unusual shower in that the best viewing is in the early evening instead of early morning like most other showers. The shower runs annually from October 6-10 and peaks this year on the the night of the 8th. This will be an excellent year to observe the Draconids because there will be no moonlight to spoil the show. Best viewing will be in the early evening from a dark location far away from city lights. Meteors will radiate from the constellation Draco, but can appear anywhere in the sky.
The Orionids is an average shower producing up to 20 meteors per hour at its peak. It is produced by dust grains left behind by comet Halley, which has been known and observed since ancient times. The shower runs annually from October 2 to November 7. It peaks this year on the night of October 21 and the morning of October 22. The nearly full moon will block some of the fainter meteors this year, but the Orionids tend to be fairly bright so it could still be a good show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Orion, but can appear anywhere in the sky.
The blue-green planet will be at its closest approach to Earth and its face will be fully illuminated by the Sun. It will be brighter than any other time of the year and will be visible all night long. This is the best time to view Uranus. Due to its distance, it will only appear as a tiny blue-green dot in all but the most powerful telescopes.
The Taurids is a long-running minor meteor shower producing only about 5-10 meteors per hour. It is unusual in that it consists of two separate streams. The first is produced by dust grains left behind by Asteroid 2004 TG10. The second stream is produced by debris left behind by Comet 2P Encke. The shower runs annually from September 7 to December 10. It peaks this year on the the night of November 5. The thin crescent moon will set early in the evening leaving dark skies for viewing. Best viewing will be just after midnight from a dark location far away from city lights. Meteors will radiate from the constellation Taurus, but can appear anywhere in the sky.
The planet Mercury reaches greatest eastern elongation of 23.3 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the evening sky. Look for the planet low in the western sky just after sunset.
The Leonids is an average shower, producing up to 15 meteors per hour at its peak. This shower is unique in that it has a cyclonic peak about every 33 years where hundreds of meteors per hour can be seen. That last of these occurred in 2001. The Leonids is produced by dust grains left behind by comet Tempel-Tuttle, which was discovered in 1865. The shower runs annually from November 6-30. It peaks this year on the night of the 17th and morning of the 18th. The waxing gibbous moon will set shortly after midnight leaving fairly dark skies for what could be a good early morning show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Leo, but can appear anywhere in the sky.
If early predictions play out, comet 46P/ Wirtanen may brighten enough in December to be spotted easily with the unaided eye. If it does attain naked-eye visibility, it will be the brightest comet seen from the Northern Hemisphere in more than five years. The icy interloper will reach perihelion—its closest approach to the sun—on December 12 and will be traveling through the bright winter constellation Taurus, the bull. Only four days after it slingshots around the sun, the comet will make its closest approach to Earth, coming within 7.2 million miles of the planet on its way toward the outer solar system. At this point, the comet should be easy to hunt down as it passes by the brilliant Pleiades and Hyades star clusters.
The Geminids is the king of the meteor showers. It is considered by many to be the best shower in the heavens, producing up to 120 multicolored meteors per hour at its peak. It is produced by debris left behind by an asteroid known as 3200 Phaethon, which was discovered in 1982. The shower runs annually from December 7-17. It peaks this year on the night of the 13th and morning of the 14th. The first quarter moon will set shortly after midnight leaving dark skies for what should be an excellent early morning show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Gemini, but can appear anywhere in the sky.
The planet Mercury reaches greatest western elongation of 21.3 degrees from the Sun. This is the best time to view Mercury since it will be at its highest point above the horizon in the morning sky. Look for the planet low in the eastern sky just before sunrise.
The December solstice occurs at 22:23 UTC. The South Pole of the earth will be tilted toward the Sun, which will have reached its southernmost position in the sky and will be directly over the Tropic of Capricorn at 23.44 degrees south latitude. This is the first day of winter (winter solstice) in the Northern Hemisphere and the first day of summer (summer solstice) in the Southern Hemisphere.
The Ursids is a minor meteor shower producing about 5-10 meteors per hour. It is produced by dust grains left behind by comet Tuttle, which was first discovered in 1790. The shower runs annually from December 17-25. It peaks this year on the the night of the 21st and morning of the 22nd. This year the glare from the full moon will hide all but the brightest meteors. If you are extremely patient, you might still be able to catch a few good ones. Best viewing will be just after midnight from a dark location far away from city lights. Meteors will radiate from the constellation Ursa Minor, but can appear anywhere in the sky.
Գործնական քերականություն
376. Կետադրի՛ր
Կա մի գյուղ՝ Դրմբոն ճանապարհից հեռու: Ընկերներս՝ գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով երկու տղա, քայլում էին գետափով: Ես ու իմ ընկերը՝ Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր՝ բրուտ Ավագի համար: Կարմիր շորերով աղջիկը՝ այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին: Մենք՝ ես ու Ցոլակը՝ մտանք բակ: Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն՝ դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի: Քամին՝ աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին, վայրագ ուժով խառնեց-պղտորեց գետի անշարժ ջրերը: Մեր՝ երեխաներիս աչքը, չէր հեռանում արագիլներից: Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը՝ Բաֆուտի ֆոնը: Ծառերից՝ հազարամյա կաղնիներից՝ կանցնես ու կտեսնես ձնտրածդ հյուղակը: Վիթխարի ծառի տակ՝ նրա տախտականման արմատների մեջ, ինձ անծանոթ միջատների կույտ կար: Մեր տանն ապրելու ընթացքում՝ մանավանդ հիվանդանալուց հետո, այդ սկյուռը մարդամոտ էր ու շփվող: հաջորդ տարի՝ աշնան առաջին օրերին, մեր գազանանոցը մի հյուր էլ ունեցավ աֆրիկյան ջունգլիներից:
377. Փակագծերում տրված բայը պահանջված ձրով գրի’ր
Պարզվում է, որ մարդու առողջական վիճակը նախ և առաջ կախված է մարդկային հարաբերություններից:
Նախանձը, օրինակ, ոչ միայն որդի նման կրծում մարդու հոգին և տակնուվրա անում էությունը, այլև առաջացնում է ստամոքսի խոց ու արյան ճնշման հիվանդություններ: Ահա թե ինչու են ասում. <<Եթե չցանկանաս տառապել, մի՛ նախանձիր>>: Զրպարտությունը, վիրավորանքը, շողոքորթությունը, անտաշ վերաբերմունքն ու հայհոյանքը նիկոտինի ու ալկոհոլի նման թունավորում են նաև մարդու օրգանիզմը:
Երկրում առաջին ծխողները եգիպտական փարավոններն էին: Մ.թ.ա երկրորդ հազարամյակին վերաբերող մի թանգարանում հնագետները ծխելու հարմարանքներ գտան: Սենյակները ներկելիս պատուհաններն ու դռները փակ պիտի լինեն, որովհետև միջանցիկ քամին ու խոնավ օդը չեն թողնում, որ ներկը հավասարապես չորանան:
382. Կետադրի՛ր
Պլատոնի Ատլանտիդան՝ ամենազարմանալի ու հանելուկային լեգենդներից մեկը, ավելի քան երկու հազար տարի հազում է մարդկությանը: Երկուսուկես հազարամյակ շարունակ վեճեր են ծավալվում Ատլանտիդայի այդ առեղծվածային <<երկիր>> շուրջ, որտեղ, հավանաբար պետք է փնտրել Արևելյան և Արևմուտքի խոշորագույն քաղաքակրթությունների արմատները, սակայն այդ հեռավոր անցյալում Հին Եգիպտոսի պատմության առաջին հայտնի շրջանից էլ 4-5 հազարամյակ առաջ ամեն ինչ անէանում է անգիտության մշուշում: Այդտեղ թափանցելը դեռևս անհնարին է: Օվկիանոսների ստորջրյա խորությունները նույնիսկ քսանմեկերորդ դարի նախաշեմին շարունակում են մնալ մեր մոլորակի ամենաթույլ ուսումնասիրված բնագավառներից, սակայն հետազոտությունների շրջանակը աստիճանաբար նեղանում է, քանի որ ծովային երկրաբաններն ավելի ու ավեի ակտիվորեն են թափանցում այնտեղ: Գլխավորն, իհարկե, դեռ առջևում է չնայաց՝ Ատլանտյան օվկիանոսի երկրաբանական տարեգրության որոշ էջեր արդեն ընթերցված են: Պլատոնը գրում է, որ Ատլանտիդայի մասին լսել է իր պապից՝ Կրիտիոսից, իսկ վերջինս <<իմաստունների իմաստուն>> Սոլոնից: դարավոր գաղտնիքը Սոլոնին են հաղորդել Նեղոսի դելտայում գտնվող սաիս քաղաքի քուրմերը դեռևս մ.թ.ա վեցերորդ դարում: Սաիսի տաճարում պահպանված քրմական գրքերում գրառումներ են եղել մարդկության պատմության վաղեմի իրադարձությունների վերաբերյալ, որոնց մասին հելլադայում չգիտեին կամ գուցե արդեն մոռացել էին: Այնտեղ եղել են գրառումներ նաև հերակլեսյան սյուներից այն կողմ գտնվող ատլանտների հզոր տերության՝ Ջեբլարթարի նեղուց, ատլանտներին ու հին հելլենների միջև եղած պատերազմների, Ատլանտիդայի կործանման մասին:
384. Ավելորդ բառերը գրի՛ր և նախադասություններն ուղղի՛ր
Հավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը երևի:
Սրա հիման վրա կլինի հիմքը:
Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ:
Դուք չափազանցացնում եք վտանգը:
Խոսքը գնում է նրա մասին:
Ի՞նչ բան է հարբուխը:
Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները:
Հեռախոսը դա շքեղություն չէ:
Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես երևի:
Բագրատունիների թագավորություն
Բագրատունիների թագավորություն, միջնադարյան պետություն Կովկասում և Հայկական լեռնաշխարհում 885-1045 թվականներին։ Հիմնադրել է հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին 885 թվականին։ Երկիրը կառավարել է Բագրատունիներիթագավորական տոհմը։ Տարածքը կազմել է առավելագույնը 250 000 քառ. կմ՝ Աշոտ Գ Ողորմած շահնշահի օրոք (953-977)։
Բագրատունիների թագավորությունը քրիստոնյա Արևելքի հզորագույն թագավորություններից էր, որը հանդիսանում էր հայոց պետականության վերջին դրսևորումը պատմական հայրենիքում։ Այն իր շուրջ էր համախմբել ոչ միայն Հայաստանը, այլև իր գոյությամբ նպաստել էր հյուսիսում մեկ այլ քրիստոնյա պետության՝ Վրաց թագավորության առաջացմանը։
Հայ գրերի գյուտը
Հայ գրերի գյուտ, հայերենի այբուբենի ստեղծում (ըստ որոշ աղբյուրների՝ վերականգնում)։ Տեղի է ունեցել 405 կամ 406 թվականներին։ Հայկական գրային համակարգը՝ 36 տառից բաղկացած հայերենի այբուբենը, ստեղծել կամ վերականգնել է Մեսրոպ Մաշտոցը (361-440)։
Այբուբենները ստեղծվել են հին ժամանակներում կամ վաղ միջնադարում՝ հնագույն ժողովուրդների կողմից։ Հայոց գիրը, այդպիսով, ունենալով ավելի քան մեկուկես հազարամյակի կյանք, ամենաերիտասարդներից մեկն է։
Այբուբենի գյուտը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ Հայաստանը առաջին անգամ բաժանվել էր երկու հարևանների՝ Բյուզանդական կայսրության ու Սասանյան Պարսկաստանի միջև։ Դրա շնորհիվ ժողովրդի մեջ արմատացավ քրիստոնեական հավատը, որը դեռ մեկ դար առաջ՝ 301 թվականին ընդունվել էր հայոց պետության պաշտոնական կրոն, և ազգի պահպանումը ավելի ամրապնդվեց։ Ծեսերը ու արարողությունները արվում էին ոչ թե օտար լեզուներով (հունարեն, արամեերեն), այլ մայրենի՝ հայոց լեզվով: Այբուբենը, կրելով չնչին փոփոխություն (և, օ, ֆ տառերի հավելում), մինչ այժմ չի կորցրել իր արդիականությունը։
Ավատատիրական պետություններում, ինչպես նաև Մեծ Հայքի թագավորությունում, ավատատերերը աստիճանակարգվում էին՝ ավագից կրտսեր։ Սա նման էր մի բուրգի, որի գագաթին արքան էր։ Արքային հաջորդող օղակն արքունիկն էր, հետո աշխարհակալ նախարարները։ Ավատատիրական աստիճանասանդուղքի վերջին աստիճանն ազատներն էին կամ մանր ազնվականները։
Հայոց եկեղեցին վերածվեց տնտեսական հզոր ուժի: Ժողովուրդը պարտավոր էր եկեղեցուն հանձնել բերքի մեկ տասներորդը կամ տասանորդը և վճարել պտղի: Եկեղեցին շատ շուտով դարձավ երկրի խոշորագույն ավատատերերից մեկը, որի կալվածքները զիջում էին միայն թագավորական տիրույթներին: Միայն Ներսես կաթողիկոսի օրոք կաթողիկոսական կալվածքները սփռված էին 15 գավառներում:
Արդեն Գրիգոր Լուսավորչի օրոք հիմնականում ձևավորվեց հայ եկեղեցական կառույցը: Ստեղծվեցին 36 եպիսկոպոսություններ, որոնց գլուխ կանգնած եպիսկոպոսները եկեղեցական արարողությունների ժամանակ տեղ էին զբաղեցնում կաթողիկոսի աջ և ձախ կողմերում: Եպիսկոպոսություններից երկուսը ստեղծված էին Վիրքի և Աղվանքի համար:
Անուրանալի է հայ քրիստոնեական եկեղեցու դերակատարությունը հայոց պատմության մեջ: Երբ Հայաստանը զրկվեց անկախ պետականությունից, Հայոց եկեղեցին իր վրա վերցրեց հայ մշակույթի պահպանման ու զարգացման ծանրությունը և ազատագրական շարժումները գլխավորելու մեծ առաքելությունը: Դարեր շարունակ այն ժողովրդին դաստիարակել է հայրենասիրության և ազգային գիտակցության ոգով:
405 Մաշտոցյան գրերի ստեղծում
Փիլոս Տրատոս հույն պատմիչ –Արշակ առաջին (34-35թ.) Հայկական գրեր նախաքրիստոնեական շրջանում հայկական գրեր :
235 հույն պատմիչ ժամանակագրություն հայերը սեփական դպրություն ուեցող ժողովուրդ են:
Ագաթանագեղոս- հինհերորդ դարի պատմիչ վկայում է հայկական նշանագրերի և նախաքրիստոնեական դպրության աստված տիրի պաշտամունքի մասին
Մովսես Խորենացի հինգերորդ դարի պատմահայր մատմիչ ով տեղեկացնում է , որ 2-3 րդ դարերում բարձր հայքի Անի ամրոցում պահվում էր մահենական պատմագրության արխիվը:
Հայկական մեհենագիր – մեհյանների տաճարների գիր- մի քանի ահրյուրավոր նշաններից բաղկացաց գրային համկարգ:
Հայկական մշակույթի ակունքները Հայկական առասպելները
Առասպելներ, վիպերքեր, կրոնական հավատալիքներ, սովորությներ (Անհիշելի ժամանակնեում ձևավորված մշակությթային տարեր)
ժայրռապտկերներ – հայկական մշակույթի նյութական վկայություններ ( անասնապահական ,որսորդական,երկնայիներևույթների, դիցաբանակ սյուժեների պատկերնեն, օրացույցներ)
Հնագիտական պեսումներ –հայկական մշակույթի նյութական վկայություն(դամբարաններ,ամրոցներ հնագույն բնակավայրեր, իրեր, զարդեր )
Առասպելներ-ասվածների սրբազան վայրերի նախնինիների և հերոսների մասին ստեղծված հնագույ ավանդապատումներ (ոչ իրական, չափազանցված դրվագներ )
<<Վահագնի ծունդը առասպել>><<Հայկ և բել դիցավեպ >><<Տորքանգեղ առասպել>><<Արա գեղեցիկ և Շամիրամ առասպել >>
Վիպերեգեր-իրական պատումներ հիմնված պատմական հավաստի հիմքերի վրա , որոնց հերոսնեը պատմական կերպարներ են
<<Տիգրան և Աժդահակ>>- ՔԱ վեցերորդ դար ,հայոց արքա տիգրան երվանդյան դաշնակցեց պարսից կյուրոս մեծի հետ , տապալելով մարստանի արքա աշդահակին:
Առտաշեսի վիպերգաշար
<<Երվանդ և Արտաշես վիպերգ>> Արտաշես երվանդ չորորդ վերջին արքաներ:
<<Առտաշես և Սաթենիկ վիպերգ>>
<<Առտաշես և Առտավազդ վիպերգ >> -Արտվազդի բողոքը հոր դիակի մոտ և հոր անեցքը որդուն :
Մ.թ.ա. 71թ Միհրդատ վեցերորդ պոնտացին Հռոմից պարտություն է կրում և փախչում Հայաստան
Լուկուլոս- հռոմեացի վորավար
Մ.թ.ա. 69թ արշավեց Հայաստան Տիգրանակերտի ճակատամարտը
Մ.թ.ա. 68թ Սեպտեմբեր Արծանիի ճակատամարտ Հայ-Պոնտական ուժերը Հռոմեացիներին հետ է մղում
Հռոմեական սենատը Լուկուլոսին ազատում է Պաշտոնից
Մ.թ.ա. 66թ Գնեոս Պոնպեոսի Արշավանքը հայաստան
Մ.թ.ա. 66թ Արտաշատի պայմանագիր Գնեոս Պոնպեոս և Տիգրան մեծ
ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԱԿՈՒՆՔՆԵՐԸ
Հայկական մշակույթի ակունքները գալիս են դեռևս հայկական ցեղային միությունների ու պետական կազմավորումների ժամանակներից: Դրանք մեզ ծանոթ են ոչ միայն պահպանված առասպելներից և կրոնական հավատալիքներից, այլև պեղումների նյութերից: Պատմական Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ հնագույն բնակավայրեր, կիկլոպյան ամրոցներ, պեղվել են հարուստ դամբարաններ։Դրանցում գտնված զենքերը, գործիքները, կենցաղային իրերը, արձանիկներն ու զարդերը վկայում են հին ու բարձր մշակութային զարգացման մասին:
ԱՌԱՍՊԵԼ
Առասպելը ժողովրդական բանահյուսության վիպերգական ժանրերից մեկն է, որի մեջ գերբնական ու չափազանցված ձևով արտացոլվել են հնագույն ժողովուրդների կյանքի կարևորագույն դեպքերը, աշխարհի վերաբերյալ մարդկանց պատկերացումներն ու ընկալումները։ Առասպելների հիմքում, հիմնականում, ընկած են եղել տվյալ ցեղի, ժողովրդի կյանքում տեղի ունեցած իրական դեպքերը, սակայն բնության դեմ դեռևս անզոր մարդն իր սնոտիապաշտ մտածողությամբ երևույթները բացատրել է որպես աստվածների և ոգիների գերբնական ուժի արտահայտություն։ Այդ պատճառով էլ իրական հիմք ունեցող դեպքերի ու հերոսների պատմությունն ի սկզբանե ընդունել է չափազանցված և գերբնական բնույթ։ Չնայած դրան, առասպելներն օգնում են որոշակի պատկերացում կազմելու հնագույն ժողովուրդների հատկապես նախագրային շրջանի պատմության վերաբերյալ։
